2.5. Rozkład jazdy

W programie dostępne są dwie formy prezentacji rozkładu jazdy:

  • wyciąg z rozkładu jazdy,
  • System Wspomagania Dyżurnego Ruchu (SWDR).

Wyświetlane mogą być one zamiennie w zakładce Rozkład jazdy, a przełączanie pomiędzy nimi dokonywane jest przyciskami Wyciąg oraz SWDR, umieszczonymi na dole zakładki. Dla starszych rozkładów jazdy funkcjonalność Systemu Wspomagania Dyżurnego Ruchu może się różnić od opisanej. Dla rozkładów jazdy sprzed 2009 roku System Wspomagania Dyżurnego Ruchu jest niedostępny.

Przycisk Dodatkowe informacje... otwiera dokument tekstowy z dodatkowymi informacjami do rozkładu jazdy, takimi jak plan przejść pojazdów trakcyjnych czy składów pociągów pasażerskich. Jeżeli do danego rozkładu jazdy nie dołączono takiego dokumentu, przycisk ten jest nieaktywny.

2.5.1. Wyciąg z rozkładu jazdy


Rys. 2.5.1. Wyciąg z rozkładu jazdy

Wyciąg z rozkładu jazdy (rys. 2.5.1.) jest statyczną tabelą zawierającą wykaz pociągów przejeżdżających, uruchamianych i rozwiązywanych na posterunku wraz z godzinami przyjazdu i odjazdu oraz innymi informacjami. Wyciąg z rozkładu jazdy nie uwzględnia pociągów nieplanowych, takich jak drezyny czy pociągi sieciowe. Tabela składa się z następujących kolumn:

  • rodz. - oznaczenie literowe rodzaju pociągu i przewoźnika (dod. I.),
  • nieparz. - numer pociągu (dla pociągów o numerach nieparzystych),
  • parz. - numer pociągu (dla pociągów o numerach parzystych),
  • z - skrót nazwy poprzedniego posterunku zapowiadawczego,
  • odj.s. - godzina odjazdu z poprzedniego posterunku ruchu,
  • prz. - godzina przyjazdu,
  • tor - numer toru,
  • post. - czas postoju,
  • odj. - godzina odjazdu,
  • prz.s. - godzina przyjazdu do następnego posterunku ruchu,
  • do - skrót nazwy następnego posterunku zapowiadawczego,
  • relacja - relacja pociągu,
  • uwagi - dni kursowania oraz uwagi.

Dni kursowania oznaczane są cyframi od 1 do 7. Cyfry te podawane mogą być jako zakres lub pojedynczo, rozdzielone przecinkami. Brak podania dni kursowania dla pociągu oznacza, że pociąg ten kursuje codziennie. Litera d oznacza pociąg dodatkowy (uruchamiany w miarę potrzeby). Poniżej przedstawiono przykłady oznaczeń dni kursowania:

  • 1-5 - kursuje od poniedziałku do piątku,
  • 6,7 - kursuje w soboty i niedziele,
  • 1-5,7 - kursuje od poniedziałku do piątku i w niedziele,
  • 1,3,5d - kursuje w poniedziałki, środy i piątki jako pociąg dodatkowy.

Uwagi dotyczące poszczególnych pociągów są ponumerowane, a ich wykaz wraz z numerami zamieszczony jest pod tabelą rozkładu jazdy. Uwagi zawierają informacje o planowych manewrach, zmianie numeru pociągu, przejściach składów i lokomotyw itp.

Polecenie Zapisz rozkład jazdy do pliku... z menu Narzędzia pozwala na zapis wyciągu z rozkładu jazdy do pliku *.html (dokument sieci web). Plik taki można następnie otworzyć przy pomocy przeglądarki internetowej i wydrukować.

2.5.2. System Wspomagania Dyżurnego Ruchu

System Wspomagania Dyżurnego Ruchu (SWDR) pozwala na podgląd aktualizowanych na bieżąco informacji o rozkładzie jazdy i jego realizacji (kursowanie pociągów, opóźnienia, uwagi). System współpracuje z Systemem Ewidencji Pracy Eksploatacyjnej (SEPE) obejmującym całą sieć PKP PLK S.A.

UWAGA!
W programie System Wspomagania Dyżurnego Ruchu odwzorowany został w uproszczeniu - odwzorowano w ograniczonym zakresie zakładki Wykaz pociągów (brak możliwości zmiany stacji czy zakresu czasu dla którego pokazywany jest rozkład jazdy, brak zgłaszania gotowości i wprowadzania analiz) oraz Opis pociągu (brak niektórych informacji, np. numeru zamówienia KWR). Pozostałe zakładki (Trasa pociągu, Kody opóźnień, Przesyłki nadzwyczajne i TWR, Zarządzanie RJ) nie zostały w programie odwzorowane. Aktualnie stosowana w PKP PLK S.A. wersja Systemu Wspomagania Dyżurnego Ruchu może zawierać różnice względem wersji odwzorowanej w symulatorze.

2.5.2.1. Wykaz pociągów


Rys. 2.5.2. System Wspomagania Dyżurnego Ruchu

Zakładka Wykaz pociągów (rys. 2.5.2.) zawiera tabelę podobną do tabeli wyciągu z rozkładu jazdy. Obejmuje ona wszystkie pociągi przejeżdżające, uruchamiane i rozwiązywane na posterunku w zakresie ±12 h względem aktualnego czasu, w tym pociągi nieplanowe, takie jak drezyny czy pociągi sieciowe. Niektóre informacje w tabeli wyróżniane są kolorami, których legenda otwierana jest przyciskiem Opis oznaczeń. Tabela składa się z następujących kolumn:

  • K (kursuje) - pole oznaczające kursowanie pociągu* (kolor czerwony - pociąg posiada uwagi eksploatacyjne),
  • NK (nie kursuje) - pole oznaczające odwołanie pociągu* (kolor niebieski - rezygnacja z trasy przez przewoźnika, kolor turkusowy - odwołanie pociągu w zamknięciu),
  • Prz. plan. - data i godzina planowego przyjazdu pociągu,
  • +/- - opóźnienie przyjazdu pociągu w minutach (kolor jasnozielony - pociąg objęty rozliczeniem z tytułu jakości),
  • Prz. rzecz. - data i godzina rzeczywistego przyjazdu pociągu,
  • Rodz. - oznaczenie literowe rodzaju pociągu (dod. I.; kolor szary - wprowadzono rzeczywisty czas przyjazdu i odjazdu pociągu),
  • Z kierunku post. - nazwa poprzedniego posterunku zapowiadawczego (kolor ciemnopomarańczowy - pociąg przewozi towary niebezpieczne),
  • Nr poc. (dwie kolumny dla numerów nieparzystych i parzystych) - numer pociągu (kolor żółty - pociąg przewozi przesyłki nadzwyczajne lub niebezpieczne; zielona ramka - pociąg kursuje w ramach indywidualnego rozkładu jazdy (IRJ)),
  • W kierunku post. - nazwa następnego posterunku zapowiadawczego,
  • Nr L. - numer linii kolejowej, na którą wyjeżdża pociąg,
  • P. zam. - postój zamówiony** w minutach (kolor pomarańczowy - wyróżnienie wartości innych niż "0,0"),
  • P. obl. - postój obliczony (według rozkładu jazdy) w minutach (kolor pomarańczowy - wyróżnienie wartości innych niż "0,0"),
  • Typ p. - typ postoju,
  • P T - peron i tor dla pociągów pasażerskich z postojem,
  • Odj. plan. - data i godzina planowego odjazdu pociągu,
  • +/- - opóźnienie odjazdu pociągu w minutach,
  • Odj. rzecz. - data i godzina rzeczywistego odjazdu pociągu (kolor błękitny - pociąg zatrzymany),
  • Stacja początkowa - stacja uruchomienia pociągu,
  • Stacja końcowa - stacja rozwiązania pociągu,
  • Przewoźnik - nazwa przewoźnika uruchamiającego pociąg.

* Dla pociągów kursujących stale domyślnie zaznaczane jest pole K. W przypadku pociągów dodatkowych początkowo oba pola K i NK są odznaczone, a zaznaczenie jednego z nich następuje automatycznie po otrzymaniu informacji o uruchomieniu lub odwołaniu pociągu (w przypadku pociągu uruchamianego na własnym posterunku ruchu - po zestawieniu pociągu i nadaniu mu właściwego numeru).

** Postój zamówiony przez przewoźnika, np. postój handlowy w celu wymiany podróżnych - w odróżnieniu do postojów technicznych, wynikających z krzyżowań, oczekiwania na zwolnienie szlaku itp., które nie są pokazywane w tabeli ("0,0") i w zależności od sytuacji ruchowej mogą zostać pominięte.

Wraz z upływem czasu zaznaczenie pociągu automatycznie ustawiane jest na następny przyjeżdżający lub odjeżdżający według rozkładu jazdy pociąg (tzw. "wstęga"). Kolor zaznaczenia oznacza następną akcję:

  • fioletowy - przyjazd pociągu,
  • zielony - odjazd pociągu,
  • błękitny - przejazd pociągu bez zatrzymania.

Ręczny wybór pociągu przy pomocy klawisza myszy lub kursorów powoduje zaznaczenie go kolorem niebieskim. Dla zaznaczonego pociągu możliwe jest wprowadzenie danych o rzeczywistym czasie przyjazdu i odjazdu lub podgląd uwag eksploatacyjnych oraz dodatkowych informacji o pociągu. Uwagi eksploatacyjne dla danego pociągu pokazywane są w polu Uwagi eksploatacyjne znajdującym się nad tabelą. Uwagi eksploatacyjne zawierają informacje o planowych manewrach, zmianie numeru pociągu, przejściach składów i lokomotyw itp.

Przy pomocy pól wyboru znajdujących się u góry zakładki możliwe jest filtrowanie wykazu pociągów według wybranych kryteriów:

  • Potwierdzenie przez dyspozytora - wyświetlanie wszystkich pociągów, wyświetlanie pociągów dla których wprowadzono rzeczywisty czas odjazdu i przyjazdu lub wyświetlanie pociągów dla których nie wprowadzono rzeczywistego czasu odjazdu i przyjazdu,
  • Pociągi - wyświetlanie wszystkich pociągów, wyświetlanie pociągów uruchamianych lub rozwiązywanych na własnym posterunku lub wyświetlanie tylko pociągów kursujących (z zaznaczonym polem K).

Pole Nr pociągu znajdujące się u góry zakładki umożliwia znalezienie w wykazie pociągu o zadanym numerze. W tym celu należy wprowadzić do pola numer pociągu i nacisnąć klawisz Enter - w wykazie wyświetlony zostanie tylko znaleziony pociąg lub wyświetlony zostanie komunikat o jego braku. Przycisk obok pola Nr pociągu służy do usunięcia zawartości tego pola i wyświetlenia wszystkich pociągów.

2.5.2.2. Opis pociągu


Rys. 2.5.3. Opis pociągu

Zakładka Opis pociągu (rys. 2.5.3.) zawiera dodatkowe informacje o pociągu zaznaczonym w zakładce Wykaz pociągów. W programie należą do nich:

  • Nazwa pociągu,
  • Typ pociągu (Stałego kursowania, Pociąg katalogowy, Pociąg dodatkowy),
  • Rodzaj rozkładu jazdy (Roczny, Katalogowy, Dodatkowy, Indywidualny),
  • Informacje dodatkowe,
  • Ładunek,
  • Przekroczona skrajnia (ładunek przekracza dopuszczalną skrajnię taboru),
  • TWR (pociąg przewozi Towary Wysokiego Ryzyka).

Pozostałe informacje są informacjami powtórzonymi z zakładki Wykaz pociągów.

2.5.2.3. Wprowadzanie rzeczywistego czasu przyjazdu i odjazdu pociągu

Śledzenie ruchu pociągów w Systemie Wspomagania Dyżurnego Ruchu odbywa się na podstawie potwierdzeń przejazdu pociągu przez kolejne posterunki ruchu wraz z podaniem rzeczywistych czasów przyjazdu i odjazdu. Informacje te wprowadzane mogą być przez dyspozytorów odcinkowych lub dyżurnych ruchu poszczególnych posterunków ruchu (w starszych wersjach Systemu Wspomagania Dyżurnego Ruchu - tylko przez dyspozytorów odcinkowych).

W celu ręcznego potwierdzenia przyjazdu i odjazdu pociągu należy użyć przycisku Wprowadzanie godzin znajdującego się na dole zakładki Wykaz pociągów, w otwartym oknie (rys. 2.5.4.) wprowadzić rzeczywisty czas przyjazdu i odjazdu, a następnie użyć przycisku Zapisz. Spowoduje to uaktualnienie rzeczywistego czasu przyjazdu i odjazdu podawanego w wykazie pociągów oraz zaznaczenie pola rodzaju danego pociągu na szaro (potwierdzony). Dla pociągów uruchamianych lub rozwiązywanych na własnym posterunku ruchu aktywne są jedynie pola wprowadzenia czasu odjazdu albo czasu przyjazdu. Wprowadzone czasy nie mogą być późniejsze od czasu aktualnego. W razie pomyłki możliwe jest ponowne otwarcie okna i wprowadzenie czasu.


Rys. 2.5.4. Okno wprowadzenia rzeczywistego czasu przyjazdu i odjazdu pociągu

W przypadku dłuższego postoju pociągu spowodowanego np. defektem pojazdu trakcyjnego należy otworzyć okno wprowadzenia rzeczywistego czasu, wprowadzić rzeczywisty czas przyjazdu pociągu a następnie użyć przycisku Zapisz i wprowadź postój. Spowoduje to uaktualnienie rzeczywistego czasu przyjazdu w wykazie pociągów, zaznaczenie pola rodzaju danego pociągu na szaro (potwierdzony) oraz zaznaczenie pola rzeczywistego czasu odjazdu pociągu na błękitno (wprowadzono postój). Rzeczywisty czas odjazdu pociągu będzie odtąd regularnie automatycznie zamieniany na czas aktualny. Odwołanie postoju następuje poprzez ponowne otworzenie okna wprowadzenia rzeczywistego czasu oraz użycie tego samego przycisku z opisem zmienionym na Zapisz i odwołaj postój.

Dostępna jest również funkcja szybkiego zatwierdzenia czasu przyjazdu i odjazdu. W tym celu należy kliknąć na wybrany pociąg w wykazie pociągów i z rozwiniętego menu wybrać polecenie Zatwierdź godzinę PRZYJAZDU/ODJAZDU/PRZEJAZDU. Jako zatwierdzany czas przyjazdu/odjazdu/przejazdu użyty zostanie aktualny czas.

Jeżeli rzeczywisty czas przyjazdu i odjazdu nie zostanie wprowadzony przez użytkownika, z pewnym opóźnieniem nastąpi to automatycznie na podstawie śledzenia ruchu składu oraz czasu przyjazdu do następnego posterunku zapowiadawczego - odwzorowane jest w ten sposób potwierdzenie przyjazdu i odjazdu pociągu przez dyspozytora odcinkowego. W przypadku wprowadzenia rzeczywistego czasu przez użytkownika nastąpi jego zatwierdzenie i ewentualne skorygowanie w przypadku większych różnic - po tej operacji poprawienie rzeczywistego czasu przyjazdu i odjazdu przez użytkownika nie będzie możliwe.

2.5.3. Obsługa punktów ładunkowych i zestawianie pociągów towarowych

Pociągi zdawcze (TKS), liniowe (TLE) oraz inne towarowe (dod. I.) kończące bieg na własnej stacji złożone są z grup wagonów które należy odstawić na stacyjne punkty ładunkowe lub włączyć do składu innych pociągów towarowych, jadących w określonym kierunku. Szczegółowe informacje o postępowaniu ze składem danych pociągów umieszczone są w ich uwagach eksploatacyjnych dostępnych w zakładce Rozkład jazdy lub w pliku z dodatkowymi informacjami, otwieranym przyciskiem Dodatkowe informacje... w zakładce Rozkład jazdy (pod warunkiem, że taki plik jest dla danego rozkładu jazdy dostępny).

Informacja o przeznaczeniu danej grupy wagonów umieszczona jest w jej opisie widocznym w zakładce Podgląd sytuacji ruchowej jako skrót nazwy stacji (punktu) przeznaczenia podany w nawiasie, np. "(do Tw)" - grupa wagonów przeznaczona do stacji Testowo, "(do Śl)" - grupa wagonów przeznaczona do stacji Ślemień. W przypadku wagonów przeznaczonych do własnej stacji, po odstawieniu do rozładunku lub załadunku i upływie określonego czasu zmieniany jest skrót nazwy stacji przeznaczenia, a odpowiedni komunikat informuje o zakończeniu operacji ładunkowych. Wagony takie należy włączyć do najbliższego pociągu zdawczego lub liniowego jadącego w danym kierunku.

2.5.4. Przysyłanie i uruchamianie nieplanowych pociągów, odwołanie uruchomienia pociągu

Przedstawione poniżej funkcje związane są z ustalaniem nieplanowych jazd pociągów na podstawie indywidualnych rozkładów jazdy i zastępują w programie uzgodnienia z dyspozytorami realizowane w rzeczywistości drogą telefoniczną.

2.5.4.1. Przysyłanie lokomotyw, drezyn i pociągów sieciowych

W programie istnieje możliwość zamówienia przyjazdu nieplanowej lokomotywy luzem wybranej trakcji, drezyny lub pociągu sieciowego. Przysłanie nieplanowej lokomotywy może okazać się konieczne w przypadku wystąpienia defektu lokomotywy lub zestawu trakcyjnego. Podsyły lokomotyw do planowych pociągów i manewrów są uwzględnione w rozkładzie jazdy i nie ma potrzeby ich zamawiania. Przysłane drezyny i pociągi sieciowe nie mają określonego zadania - mogą zostać wykorzystane np. do ćwiczenia postępowania podczas zamknięć torowych lub jazd do kilometra i z powrotem.

W celu przysłania nieplanowej lokomotywy luzem, drezyny lub pociągu sieciowego należy wybrać jedno z poleceń Przyślij lokomotywę elektryczną/spalinową/drezynę/pociąg sieciowy... z menu Narzędzia. Otworzone zostanie wówczas okno dialogowe służące do ustalenia rodzaju i numeru pociągu, kierunku oraz czasu przyjazdu a także ewentualnego powrotu (rys. 2.5.5.).


Rys. 2.5.5. Okno ustalenia rozkładu jazdy przysyłanego pociągu

Z pierwszej listy rozwijanej należy wybrać kierunek, z którego przyjechać ma pociąg. Druga lista aktywna jest w przypadku przysyłania lokomotyw luzem i służy do wyboru rodzaju pociągu (pojawiająca się na liście dodatkowa mała litera oznacza przewoźnika - dod. I.):

  • LPE/LPS - do i od pociągów pasażerskich,
  • LTE/LTS - do i od pociągów towarowych,
  • LMS - do i od prac manewrowych.

Od wybranego rodzaju zależy seria przysłanego pojazdu trakcyjnego. Dla drezyn i pociągów sieciowych rodzaj pociągu jest stały. Domyślny numer pociągu jest numerem nadawanym ze standardowej puli numerów, a godzina przyjazdu jest w przybliżeniu zaokrągloną do 30 minut najbliższą możliwą godziną przyjazdu - istnieje możliwość wprowadzenia innego numeru lub godziny przyjazdu.

Zaznaczenie pola jazda na zamknięty tor wraz z podaniem numeru toru szlakowego spowoduje wyprawienie zamawianego pociągu przez sąsiedni posterunek na zamknięty tor szlakowy. Aby to nastąpiło, należy uprzednio zamknąć dany tor szlakowy (zakładka Urządzenia łączności - rozdz. 2.4.1.2.6.). Funkcja ta ma zastosowanie, gdy zachodzi potrzeba usunięcia ze szlaku pociągu ze zdefektowanym pojazdem trakcyjnym w kierunku sąsiedniego posterunku zapowiadawczego.

Zaznaczenie pola Powrót spowoduje zaplanowanie powrotnej jazdy pociągu - kierunek wyjazdu, rodzaj pociągu, numer i godzina ustalane są w sposób analogiczny jak dla przyjazdu.

Po zatwierdzeniu przyciskiem OK pociąg z pewnym opóźnieniem pojawi się w Systemie Wspomagania Dyżurnego Ruchu (gdy zaznaczono pole Powrót - również pociąg powrotny), a w dalszej kolejności nastąpi jego przyjazd. Przed wyprawieniem pociągu powrotnego należy pamiętać o nadaniu jego składowi właściwego numeru przy pomocy odpowiedniego polecenia z zakładki Podgląd sytuacji w terenie (rozdz. 2.2.5.).

UWAGA!
Rzeczywisty czas przyjazdu zamawianego pociągu zależny jest od minimalnego czasu potrzebnego na przygotowanie oraz wysłanie pociągu z wybranego kierunku a także aktualnej sytuacji ruchowej i może różnić się od zadanego czasu przyjazdu.

2.5.4.2. Uruchamianie nieplanowych pociągów

W przypadku potrzeby uruchomienia nieplanowego pociągu (np. nieplanowy podsył lokomotywy) istnieje możliwość zatwierdzenia jego rozkładu jazdy poprzez wybór polecenia Uruchomienie nieplanowego pociągu... z menu Narzędzia. W otwartym oknie dialogowym należy wybrać kierunek wyjazdu, wprowadzić oznaczenie literowe rodzaju pociągu i przewoźnika (dod. I.), numer pociągu, godzinę odjazdu i relację końcową (rys. 2.5.6.).


Rys. 2.5.6. Okno ustalenia rozkładu jazdy uruchamianego pociągu

Po zatwierdzeniu przyciskiem OK pociąg z pewnym opóźnieniem pojawi się w Systemie Wspomagania Dyżurnego Ruchu. Przed wyprawieniem pociągu należy pamiętać o nadaniu jego składowi właściwego numeru przy pomocy odpowiedniego polecenia z zakładki Podgląd sytuacji w terenie (rozdz. 2.2.5.).

2.5.4.3. Odwołanie uruchomienia pociągu

W przypadku konieczności odwołania uruchomienia pociągu (np. z powodu defektu pojazdu trakcyjnego) istnieje możliwość zatwierdzenia odwołania poprzez wybór polecenia Odwołanie uruchomienia pociągu... z menu Narzędzia. W otwartym oknie dialogowym należy wprowadzić numer odwoływanego pociągu (rys. 2.5.7.). Po zatwierdzeniu przyciskiem OK z pewnym opóźnieniem w Systemie Wspomagania Dyżurnego Ruchu zaznaczone zostanie pole NK danego pociągu (nie kursuje).


Rys. 2.5.7. Okno odwołania uruchomienia pociągu

2.5.4.4. Ręczne generowanie ruchu

Polecenie Ręczne generowanie ruchu... z menu Narzędzia otwiera okno ręcznego generowania ruchu, które pozwala na ustawianie składów na torach i inicjowanie przyjazdu pociągów z sąsiednich posterunków ruchu bez rozkładu jazdy (rys. 2.5.8.).


Rys. 2.5.8. Okno ręcznego generowania ruchu

Okno składa się z trzech części:

  • Skład - służy do wyboru zestawienia składu oraz jego numeru (nazwy),
  • Przyjazd - pozwala na zainicjowanie przyjazdu pociągu z określeniem kierunku, toru, zwłoki czasowej względem wybrania polecenia oraz z możliwością wyprawienia na tor zamknięty (tor należy zamknąć oddzielnie - rozdz. 2.4.1.2.6.),
  • Ustaw/usuń - pozwala na ustawienie składu na wybranym torze lub usunięcie składu o danej nazwie.